Lược sử sudoku
Từ Number Place năm 1979 đến tờ báo sáng của bạn.
Điểm chính
- Đề hiện đại xuất hiện đầu tiên trong tạp chí Mỹ năm 1979.
- Nikoli của Nhật đặt tên Sudoku.
- The Times ở London khơi cơn sốt năm 2004.
Sudoku có tên tiếng Nhật nên nhiều người nghĩ đây là trò đố cổ của Nhật. Thật ra, dạng sudoku quen thuộc ngày nay xuất bản đầu tiên ở Hoa Kỳ, được đặt tên ở Nhật rồi nổi tiếng nhờ một tờ báo London. Đây là hành trình ấy.
Ý tưởng cổ hơn ở nền tảng
Ý tưởng điền bảng sao cho không ký hiệu nào lặp trong hàng hay cột lâu đời hơn sudoku nhiều. Các nhà toán học gọi bảng ấy là hình vuông Latin; nhà toán học Thụy Sĩ Leonhard Euler đã nghiên cứu chúng vào thế kỷ 18.
Sudoku thêm một luật là chín khối 3 nhân 3, rồi biến ý tưởng thành đề: cho trước vài số và bạn suy ra phần còn lại.
1979: “Number Place” ở Mỹ
Dạng hiện đại xuất hiện lần đầu năm 1979 trên Dell Pencil Puzzles and Word Games, tạp chí đố vui xuất bản ở New York. Nó có tên “Number Place”.
Đề được đăng không ghi tác giả nhưng được công nhận là của Howard Garns, kiến trúc sư nghỉ hưu ở Indiana, người làm đề tự do cho Dell. Garns qua đời năm 1989, nhiều năm trước khi sáng tạo của ông được cả thế giới yêu thích.
Number Place xuất hiện trong tạp chí Dell nhiều năm, được người mê đố vui đón nhận nhưng ít nổi tiếng bên ngoài.
1984: tên mới ở Nhật
Năm 1984, công ty đố vui Nhật Bản Nikoli biết đến Number Place và bắt đầu xuất bản ở Nhật. Chủ tịch Maki Kaji đặt tên tiếng Nhật dài, đại ý là “các số phải độc thân”, nghĩa là mỗi số chỉ xuất hiện một lần.
Tên dài nhanh chóng được rút thành Sudoku, từ “su” (số) và “doku” (độc thân). Nikoli cũng trau chuốt đề, ưa chuộng bảng được thiết kế cẩn thận với dữ kiện xếp đối xứng đẹp mắt. Trò chơi nổi tiếng ở Nhật trong khi thế giới bên ngoài vẫn chưa biết.
2004: The Times và cơn sốt toàn cầu
Chương tiếp theo thuộc về Wayne Gould, thẩm phán New Zealand nghỉ hưu từng làm việc ở Hồng Kông. Ông gặp một cuốn sách sudoku khi đến Nhật cuối những năm 1990 và dành nhiều năm viết chương trình máy tính tạo đề.
Gould giới thiệu đề cho các tòa báo, và tháng 11 năm 2004, The Times ở London bắt đầu đăng. Các báo Anh khác nhanh chóng làm theo, đến năm 2005 sudoku đã thành cơn sốt. Nó lan nhanh đến báo chí khắp châu Âu, Hoa Kỳ và nhiều nơi khác.
Vì sao được yêu thích
Một phần hấp dẫn của sudoku là cần rất ít thứ. Tuy có số nhưng không cần tính toán. Dùng chữ cái hoặc hình cũng chơi được; số chỉ là nhãn. Không cần biết ngôn ngữ nào, luật chỉ một câu. Vậy mà đề có thể nhẹ đến mức giải trong giờ uống cà phê, hoặc cuốn bạn cả buổi tối.
Nó cũng đặc biệt hợp với giấy. Bút chì, tẩy và một trang báo là đủ.
Đến tờ báo buổi sáng của bạn
Ngày nay, sudoku nằm cạnh ô chữ trên vô số tờ báo và lấp đầy kệ sách đố, từ nhẹ nhàng đến cực khó. Phần lớn vẫn theo hình thức Number Place năm 1979 của Garns và sự chăm chút Nikoli đem đến ở Nhật.
Lần sau ngồi xuống với bút chì và báo sáng, bạn đang tham gia câu chuyện bắt đầu trong tạp chí đố vui Mỹ hơn bốn mươi năm trước.