Een korte geschiedenis van sudoku
Van Number Place in 1979 tot je ochtendkrant.
Om te onthouden
- De puzzel verscheen in 1979 voor het eerst in een Amerikaans tijdschrift.
- Het Japanse Nikoli gaf hem de naam Sudoku.
- The Times in Londen begon de rage in 2004.
Sudoku heeft een Japanse naam. Daarom denken veel mensen dat het een oude Japanse puzzel is. De puzzel zoals we die nu kennen werd echter voor het eerst gepubliceerd in de Verenigde Staten, kreeg zijn naam in Japan en werd beroemd door een Londense krant. Dit is zijn reis.
Een ouder idee als basis
Een rooster vullen zonder dat een symbool in een rij of kolom terugkomt, is een veel ouder idee. Wiskundigen noemen zo’n rooster een Latijns vierkant. De Zwitserse wiskundige Leonhard Euler bestudeerde ze in de 18e eeuw.
Sudoku voegt een regel toe: de negen blokken van 3 bij 3. Vervolgens maakt het er een puzzel van: sommige cijfers zijn gegeven, de rest moet je afleiden.
1979: ‘Number Place’ in Amerika
De moderne puzzel verscheen in 1979 voor het eerst in Dell Pencil Puzzles and Word Games, een puzzeltijdschrift uit New York. Hij heette ‘Number Place’.
Er stond geen makersnaam bij, maar de puzzel wordt toegeschreven aan Howard Garns, een gepensioneerde architect uit Indiana die als freelancer puzzels voor Dell maakte. Garns overleed in 1989, jaren voordat zijn puzzel wereldwijd populair werd.
Number Place stond jarenlang in de tijdschriften van Dell. Puzzelliefhebbers speelden het graag, maar daarbuiten was het nauwelijks bekend.
1984: een nieuwe naam in Japan
In 1984 ontdekte het Japanse puzzelbedrijf Nikoli Number Place en begon het de puzzel in Japan te publiceren. Maki Kaji, directeur van Nikoli, gaf hem een lange Japanse naam die ongeveer betekent dat de cijfers alleen moeten staan: elk cijfer mag maar één keer voorkomen.
Die lange naam werd al snel ingekort tot Sudoku, van ‘su’ (cijfer) en ‘doku’ (alleen). Nikoli verfijnde ook de puzzel. Het bedrijf gaf de voorkeur aan zorgvuldig gemaakte roosters met een mooi, symmetrisch patroon van gegeven cijfers. Sudoku werd populair in Japan, terwijl de rest van de wereld er nog niet van had gehoord.
2004: The Times en de wereldwijde rage
Het volgende hoofdstuk draait om Wayne Gould, een gepensioneerde Nieuw-Zeelandse rechter die in Hongkong had gewerkt. Tijdens een bezoek aan Japan eind jaren negentig vond hij een sudokuboek. Vervolgens werkte hij jarenlang aan een computerprogramma dat puzzels kon maken.
Gould bood zijn puzzels aan kranten aan. In november 2004 begon The Times in Londen ze af te drukken. Andere Britse kranten volgden snel en in 2005 was sudoku een ware rage. De puzzel verspreidde zich naar kranten in Europa, de Verenigde Staten en daarbuiten.
Waarom het aansloeg
Een deel van de aantrekkingskracht is hoe weinig je nodig hebt. Ondanks de cijfers komt er geen rekenwerk aan te pas. Je zou even goed letters of vormen kunnen gebruiken; de cijfers zijn slechts symbolen. Je hoeft geen taal te kennen en de regels passen in één zin. Toch varieert het van een korte koffiepuzzel tot een uitdaging waar je een hele avond mee bezig bent.
Bovendien past het perfect op papier. Een potlood, gum en krantenpagina zijn genoeg.
Naar je ochtendkrant
Tegenwoordig staat sudoku naast het kruiswoordraadsel in talloze kranten. Hele schappen staan vol puzzelboeken, van licht tot duivels. De meeste puzzels volgen nog steeds de vorm van Garns’ Number Place uit 1979 en de zorgvuldige aanpak die Nikoli in Japan toevoegde.
Als je dus met je potlood en ochtendkrant gaat zitten, doe je mee aan een verhaal dat meer dan veertig jaar geleden in een Amerikaans puzzeltijdschrift begon.