Krótka historia sudoku

Od Number Place z 1979 roku do porannej gazety.

Do zapamiętania

  • Zadanie ukazało się po raz pierwszy w amerykańskim czasopiśmie w 1979 roku.
  • Japońskie Nikoli nadało nazwę Sudoku.
  • Londyński The Times rozpoczął modę w 2004 roku.

Sudoku ma japońską nazwę i wiele osób uważa je za dawną japońską łamigłówkę. Tymczasem współczesną wersję po raz pierwszy opublikowano w Stanach Zjednoczonych, nazwano w Japonii, a rozsławiła ją gazeta z Londynu. Oto jej podróż.

Starszy pomysł u podstaw

Wypełnianie siatki tak, aby żaden symbol nie powtarzał się w wierszu ani kolumnie, jest znacznie starsze niż sudoku. Matematycy nazywają taki układ kwadratem łacińskim. Szwajcar Leonhard Euler badał je w XVIII wieku.

Sudoku dodaje jedną regułę — dziewięć bloków 3 na 3 — i zmienia pomysł w łamigłówkę: część liczb jest podana, resztę trzeba wywnioskować.

1979: Number Place w Ameryce

Współczesne zadanie pojawiło się po raz pierwszy w 1979 roku w Dell Pencil Puzzles and Word Games, nowojorskim czasopiśmie z łamigłówkami. Nosiło nazwę Number Place.

Nie było podpisane, ale autorstwo przypisuje się Howardowi Garnsowi, emerytowanemu architektowi z Indiany, który tworzył zadania dla Della jako freelancer. Garns zmarł w 1989 roku, wiele lat przed światową popularnością swojego pomysłu.

Number Place ukazywało się w czasopismach Della przez lata. Lubili je miłośnicy łamigłówek, lecz poza tym gronem było mało znane.

1984: nowa nazwa w Japonii

W 1984 roku japońska firma Nikoli odkryła Number Place i zaczęła publikować je w Japonii. Szef Nikoli, Maki Kaji, nadał długą japońską nazwę, oznaczającą w przybliżeniu, że liczby muszą być pojedyncze — każda występuje tylko raz.

Nazwę szybko skrócono do Sudoku, od „su” (liczba) i „doku” (pojedynczy). Nikoli dopracowało też zadania, preferując starannie przygotowane plansze z ładnym, symetrycznym układem danych. Łamigłówka zyskiwała popularność w Japonii, gdy reszta świata jeszcze o niej nie słyszała.

2004: The Times i światowa moda

Następny rozdział należy do Wayne’a Goulda, emerytowanego sędziego z Nowej Zelandii, który pracował w Hongkongu. Pod koniec lat 90. podczas podróży do Japonii znalazł książkę z sudoku. Potem latami pisał program komputerowy do tworzenia zadań.

Gould zaoferował zadania gazetom. W listopadzie 2004 roku londyński The Times zaczął je drukować. Wkrótce dołączyły inne brytyjskie gazety, a w 2005 roku sudoku stało się prawdziwą modą. Szybko trafiło do gazet w Europie, USA i poza nimi.

Dlaczego się przyjęło

Część uroku sudoku wynika z niewielkich wymagań. Mimo liczb nie potrzeba obliczeń. Równie dobrze można użyć liter lub kształtów — liczby są tylko etykietami. Nie trzeba znać języka, a reguły mieszczą się w jednym zdaniu. Jednocześnie zadania mogą wystarczyć na przerwę przy kawie albo zająć cały wieczór.

Doskonale pasują też do papieru. Wystarczą ołówek, gumka i strona gazety.

Do porannej gazety

Dziś sudoku towarzyszy krzyżówkom w niezliczonych gazetach i zajmuje całe półki książek, od łagodnych po diabelskie. Większość nadal ma kształt Number Place Garnsa z 1979 roku i staranność, którą wniosło Nikoli w Japonii.

Gdy następnym razem usiądziesz z ołówkiem i poranną gazetą, dołączysz do historii rozpoczętej w amerykańskim czasopiśmie ponad czterdzieści lat temu.

Pobierz aplikację